Jak wygląda arkusz maturalny z biologii w formule 2023: budowa, rodzaje zadań, czas i punkty

Strona główna › Baza wiedzy › Matura z biologii › Jak wygląda arkusz maturalny z biologii w formule 2023: budowa, rodzaje zadań, czas i punkty

Ela, biolog i korepetytorka maturalna, autorka merytoryczna Bioverse. Zaktualizowane 25 września 2026. Liczby w tekście przeliczamy z bazy 38 arkuszy CKE przy każdej aktualizacji strony.

Arkusz z biologii na poziomie rozszerzonym w formule 2023 ma stałą konstrukcję. Jeśli ją znasz, w dniu matury nic cię nie zaskoczy: wiesz, ile masz czasu na punkt, jak wyglądają wiązki zadań, gdzie są zadania zamknięte, a gdzie otwarte, i po czym poznać, czego wymaga polecenie.

Opis poniżej opieramy na 38 arkuszach CKE z lat 2015-2026, które mamy w bazie przepisane 1:1 z zasadami oceniania, w tym 8 arkuszach formuły 2023. Liczby o arkuszach liczymy z tej bazy, a zasady formalne opisujemy ogólnie: obowiązujące szczegóły znajdziesz zawsze w informatorze i komunikatach CKE.

Ile trwa egzamin i ile punktów jest w arkuszu?

Na rozwiązanie arkusza z biologii rozszerzonej masz 180 minut. Maksymalna liczba punktów w arkuszu formuły 2023 wynosi 60, a w naszej bazie średnia dla arkuszy tej formuły to 60 punktów, bo zdarzają się arkusze, w których CKE unieważniła zadanie i zaliczyła je wszystkim. Wynik procentowy na świadectwie to zdobyte punkty podzielone przez maksimum arkusza.

Prosta arytmetyka: 180 minut na 60 punktów to 3 minuty na punkt. Zadanie za 2 punkty ma więc budżet około sześciu minut, razem z czytaniem materiału. To nie jest reguła sztywna, bo zadania zamknięte idą szybciej, a otwarte wolniej, ale daje punkt odniesienia: jeśli nad jednym zadaniem siedzisz kwadrans, zabierasz czas trzem innym.

Biologia jest przedmiotem dodatkowym, więc nie ma progu zdawalności: nie da się jej nie zdać, ale każdy punkt przechodzi do rekrutacji. O tym, jak wynik przelicza się na punkty rekrutacyjne, piszemy w tekście o punktach z biologii na medycynę.

Jak zbudowany jest arkusz: wiązki zadań wokół materiału

Arkusz nie jest listą oderwanych pytań. Składa się z kilkunastu zadań, a większość z nich to wiązki: tekst wprowadzający, rycina, wykres, tabela albo opis doświadczenia, a pod nim kilka podpunktów oznaczonych numerami z kropką, na przykład pierwszy, drugi i trzeci podpunkt tego samego zadania. Każdy podpunkt jest punktowany osobno i może być innego typu: jeden zamknięty, dwa otwarte.

W naszej bazie z 38 arkuszy obu formuł jest 1939 podpunktów, a w samych arkuszach formuły 2023 388. Materiał wiązki jest wspólny dla wszystkich jej podpunktów, więc czytasz go raz, ale dokładnie, bo odpowiedzi na kolejne podpunkty zwykle wymagają odniesienia się do tego, co w nim jest.

Kolejność zadań w arkuszu idzie z grubsza za układem podstawy programowej: od chemizmu życia i komórki, przez metabolizm, tkanki i fizjologię, po genetykę, ewolucję i ekologię. Nie jest to reguła bezwzględna, ale pomaga się orientować, gdzie jesteś. Rozkład punktów między działy w realnych arkuszach opisaliśmy osobno w tekście o działach na maturze z biologii.

Jakie rodzaje zadań są w arkuszu?

Zadania zamknięte to takie, w których wybierasz albo zaznaczasz: jedna odpowiedź z kilku, prawda lub fałsz przy kilku zdaniach, dopasowanie elementów z dwóch kolumn, uporządkowanie etapów procesu, wybór poprawnego dokończenia zdania. Sprawdza je klucz, bez miejsca na interpretację. Punkt zwykle dostajesz za komplet poprawnych zaznaczeń, dlatego jedna pomyłka w zadaniu prawda-fałsz może kosztować cały punkt.

Zadania otwarte wymagają napisania odpowiedzi własnymi słowami: podania nazwy, określenia, wyjaśnienia, uzasadnienia, sformułowania wniosku lub hipotezy, zaprojektowania doświadczenia, obliczenia, narysowania wykresu lub schematu. W formule 2023 to 64 procent podpunktów i 63 procent punktów, czyli o wyniku decydują otwarte.

Osobną grupę stanowią zadania o doświadczeniach: problem badawczy, hipoteza, próba kontrolna, zmienne, wniosek. Wracają w każdym arkuszu i mają własne pułapki, opisane w tekście o doświadczeniach i zmiennych na maturze z biologii.

Jak punktowane są otwarte: większość podpunktów w formule 2023 jest warta 1 punkt (303 z 388), rzadziej 2, wyjątkowo 3. Podpunkt za 2 punkty zwykle wymaga dwóch elementów, a za jeden z nich daje 1 punkt, o ile zasady oceniania przewidują taki próg.

Czym formuła 2023 różni się od formuły 2015?

Obie formuły korzystają z tego samego rodzaju zadań i podobnych tematów. Różnią się wymaganiami, do których odwołuje się arkusz, i szczegółami: formuła 2023 opiera się na wymaganiach egzaminacyjnych ogłoszonych do nowej podstawy programowej, arkusze tego samego terminu bywają prawie identyczne, ale różnią się pojedynczymi zadaniami, ryciną albo sformułowaniem polecenia.

Jeśli zdajesz maturę po nowej szkole średniej, obowiązuje cię formuła 2023. Arkusze formuły 2015 nadal są bardzo dobrym materiałem do ćwiczeń, bo mechanizmy biologiczne i typy poleceń są te same, ale zwracaj uwagę na to, czy dane zagadnienie jest w twoich wymaganiach. Różnice rozpisaliśmy na stronie formuła 2023 a formuła 2015.

Jak czytać polecenia, żeby odpowiedzieć na to, o co pytają?

Polecenie w arkuszu składa się z czasownika i zakresu. Czasownik mówi, jaki rodzaj odpowiedzi jest oczekiwany: podaj i określ chcą nazwy albo wartości, wyjaśnij chce mechanizmu w postaci ciągu przyczyna-skutek, uzasadnij chce argumentu odnoszącego się do tezy, wykaż chce związku między dwoma faktami, rozstrzygnij i uzasadnij chce dwóch części: decyzji i argumentu.

Zakres mówi, czego dotyczy odpowiedź: o jaki proces, jaką strukturę, jaki organizm, jakie warunki z materiału chodzi. Tu przepadają punkty, bo uczeń odpowiada na czasownik, a pomija zakres: wyjaśnia mechanizm ogólnie, zamiast w odniesieniu do sytuacji z ryciny. Egzaminator sprawdza zgodność z poleceniem, a nie samą prawdziwość zdania.

Sposób czytania, który działa: podkreśl czasownik, zakreśl zakres, policz, ile części ma mieć odpowiedź. Jeśli w poleceniu są dwa czasowniki, odpowiedź ma dwie części. Jeśli polecenie mówi „na podstawie wykresu”, w odpowiedzi musi być coś z wykresu. Szkielety odpowiedzi dla każdego czasownika opisaliśmy w tekście o poleceniach maturalnych z biologii.

Formalności: gdzie i jak zapisywać odpowiedzi

Odpowiedzi do zadań otwartych piszesz w miejscu wyznaczonym w arkuszu, zwykle na liniach pod poleceniem. Zadania zamknięte zaznaczasz zgodnie z instrukcją na pierwszej stronie: część z nich przenosi się na kartę odpowiedzi, część zaznacza w arkuszu. Instrukcję czytasz przed startem, bo błąd formalny w zaznaczeniu to strata punktu bez związku z wiedzą.

Pomyłkę poprawiasz przez wyraźne skreślenie i napisanie odpowiedzi obok albo w miejscu na brudnopis oznaczonym jako właściwa odpowiedź, jeśli arkusz tak przewiduje. Dwie sprzeczne odpowiedzi obok siebie oznaczają zwykle brak punktu, bo egzaminator nie wybiera za ciebie. Piszesz czytelnie: nieczytelne słowo to słowo, którego nie ma.

Brudnopis jest w arkuszu i nie podlega ocenie. To dobre miejsce na policzenie czegoś albo naszkicowanie ciągu przyczyna-skutek przed zapisaniem odpowiedzi na czysto, ale wszystko, co ma zostać ocenione, musi znaleźć się w miejscu na odpowiedź. Odpowiedź napisana wyłącznie w brudnopisie nie istnieje dla egzaminatora.

Na wykresach i schematach obowiązują te same zasady co w odpowiedziach pisemnych: osie z opisem i jednostką, poprawnie naniesione punkty, podpisane elementy. Do rysowania i obliczeń wolno używać tylko przyborów dozwolonych w komunikacie CKE o materiałach i przyborach pomocniczych, sprawdź go przed egzaminem.

Ile arkusz zajmuje działów i jak to wykorzystać?

Zadania z bazy przypisaliśmy do 18 działów, od chemizmu życia po ekologię i ewolucję. W jednym arkuszu nie ma miejsca na wszystkie w równych proporcjach: kilka działów wraca w każdym arkuszu z wieloma punktami, inne pojawiają się w pojedynczym podpunkcie albo wcale, a w kolejnym roku proporcje się przesuwają. Nie da się przewidzieć, co będzie w twoim arkuszu, ale da się wiedzieć, które działy statystycznie ważą najwięcej.

Praktyczny wniosek: nie ucz się działów po równo. Działy o dużej wadze wymagają pewności także w zadaniach otwartych, bo tam jest najwięcej punktów do stracenia. Działy o małej wadze warto opanować na poziomie zadań zamkniętych i podstawowych definicji, a resztę czasu oddać tym pierwszym. Sprawdź swoje wyniki próbne działami i połącz je z wagą działu w arkuszu: dział ważny i słaby jest pierwszy w kolejce.

Jak ćwiczyć na arkuszu, żeby jego budowa pracowała dla ciebie?

Znajomość budowy arkusza to nie wiedza dla wiedzy. Wykorzystaj ją tak: rozwiązuj pełne arkusze na czas, żeby nabrać wyczucia trzech minut na punkt, ćwicz wiązki jako całość, bo podpunkty w nich są ze sobą powiązane, i sprawdzaj otwarte według zasad oceniania, nie według wrażenia.

Każdy arkusz z bazy możesz przejrzeć zadanie po zadaniu na stronie arkuszy maturalnych z biologii: dział, typ, polecenie i punktacja każdego podpunktu. W Bioverse te same arkusze rozwiązujesz w aplikacji z oceną odpowiedzi otwartych według klucza, także w trybie egzaminu na czas.

Pytania, które dostajemy najczęściej

Ile trwa matura z biologii rozszerzonej?

Egzamin trwa 180 minut. Przy 60 punktach w arkuszu daje to około 3 minut na punkt, więc zadanie za 2 punkty ma budżet około sześciu minut razem z czytaniem materiału.

Czy trzeba zdać biologię na maturze, żeby dostać świadectwo?

Nie. Biologia jest przedmiotem dodatkowym i nie ma progu zdawalności. Wynik przechodzi na świadectwo w procentach i centylach i liczy się w rekrutacji, ale nie decyduje o zdaniu matury.

Ile zadań otwartych jest w arkuszu z biologii?

W arkuszach formuły 2023 z naszej bazy zadania otwarte to 64 procent podpunktów i 63 procent punktów. Dokładna liczba zależy od arkusza, ale otwarte zawsze przeważają.

Czy mogę używać kalkulatora na maturze z biologii?

Lista dozwolonych materiałów i przyborów jest ogłaszana co roku w komunikacie dyrektora CKE. Sprawdź aktualny komunikat przed egzaminem, bo to on jest wiążący.

Czy arkusze formuły 2015 nadają się do nauki do matury w formule 2023?

Tak, typy zadań i mechanizmy biologiczne są te same. Zwracaj tylko uwagę, czy zagadnienie mieści się w wymaganiach twojej formuły, i porównaj różnice na stronie o formułach.

Czytaj dalej

• Arkusze maturalne z biologii zadanie po zadaniu
• Formuła 2023 a formuła 2015
• Polecenia maturalne z biologii
• Matura z biologii 2027